Position Paper: Toekomstbestendige Extramurale Zorg

We praten vaak over “de zorgcrisis”, maar zelden over waar die het hardst gevoeld wordt: bij mensen die afhankelijk zijn van zorg thuis. Extramurale zorg is de basis voor zelfstandigheid en inclusie — maar staat onder enorme druk. Wachttijden lopen op, zorg valt uit en mantelzorgers raken overbelast. In dit position paper laten wij zien waar het misgaat én wat er nodig is om het te verbeteren. Want zonder betrouwbare zorg thuis is meedoen in de maatschappij simpelweg niet mogelijk.

Inleiding

De Nederlandse zorgsector staat onder toenemende druk als gevolg van structurele personeelstekorten, financiële beperkingen en een groeiende zorgvraag. 

Hoewel publieke en politieke aandacht vaak uitgaat naar intramurale zorg, blijft extramurale zorg onderbelicht terwijl juist deze zorgvorm essentieel is voor een grote en groeiende groep zorgvragers. 

Stichting Red mijn Zorg vertegenwoordigt zorgvragers die afhankelijk zijn van zorg in de thuissituatie, waaronder thuiszorg, ADL-assistentie en zorg via het Persoonsgebonden Budget (PGB). 

Dit position paper heeft als doel om structurele knelpunten inzichtelijk te maken en concrete aanbevelingen te formuleren voor beleidsmakers en andere stakeholders.

Extramurale zorg in de praktijk

Extramurale zorg omvat alle zorg die buiten instellingen plaatsvindt en gericht is op ondersteuning in de thuissituatie. 

De aard van de zorg varieert van begeleiding bij cognitieve beperkingen tot intensieve lichamelijke verzorging en verpleegkundige handelingen. 

Een centraal uitgangspunt binnen deze zorgvorm is eigen regie van de zorgvrager. Dit betekent dat de zorgvrager in hoge mate bepaalt hoe en wanneer zorg wordt verleend. 

Tegelijkertijd kent deze autonomie grenzen, bijvoorbeeld bij voorbehouden handelingen waarbij de zorgprofessional eindverantwoordelijk is.

Belangrijkste knelpunten

De huidige extramurale zorgpraktijk kent meerdere structurele knelpunten die de kwaliteit en continuïteit van zorg onder druk zetten. 

Ten eerste is sprake van onvoldoende duidelijke kaders voor verpleegtechnische handelingen, met name binnen ADL-assistentie. Dit leidt tot onduidelijkheid, risico’s en soms abrupt wegvallen van zorg. 

Ten tweede is er een structureel tekort aan zorgpersoneel. Dit uit zich in langere wachttijden, hogere werkdruk en in sommige gevallen het schrappen van essentiële zorghandelingen. 

Daarnaast kent het PGB-systeem beperkingen. Budgetten sluiten niet altijd aan op de daadwerkelijke zorgbehoefte en zijn vaak gebaseerd op geplande zorgmomenten in plaats van noodzakelijke aanwezigheid. 

Een vierde knelpunt is de toenemende druk op mantelzorgers. Door maatschappelijke veranderingen zijn zij minder beschikbaar, terwijl er juist vaker een beroep op hen wordt gedaan. 

Tot slot leidt schaarste in zorg regelmatig tot conflicten tussen zorgvragers en zorgaanbieders, waarbij escalatie vaak niet wordt voorkomen.

Impact op inclusie en maatschappelijke participatie

Extramurale zorg is een randvoorwaarde voor inclusie. Zonder betrouwbare zorg kunnen mensen met een beperking niet zelfstandig deelnemen aan de maatschappij. 

Wanneer zorg wegvalt of onbetrouwbaar wordt, leidt dit tot verlies van autonomie, sociale isolatie en verminderde participatie. 

Deze ontwikkeling staat haaks op internationale afspraken zoals het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap.

Aanbevelingen

Om extramurale zorg toekomstbestendig te maken, zijn structurele en integrale maatregelen nodig. 

Investeer in de arbeidsmarkt door betere arbeidsvoorwaarden, werving en behoud van personeel. 

Ontwikkel duidelijke landelijke kaders voor verpleegtechnische handelingen om risico’s en onzekerheid te verminderen. 

Hervorm het PGB-systeem zodat budgetten beter aansluiten op de werkelijke zorgbehoefte en ook beschikbaarheid worden vergoed. 

Bied structurele ondersteuning aan mantelzorgers, zowel financieel als organisatorisch. 

Stimuleer vroegtijdige en onafhankelijke bemiddeling bij conflicten. 

Ontwikkel innovatieve woonzorgconcepten waarbij zorgvragers geografisch worden geclusterd voor efficiëntere inzet van zorg.

Conclusie

Extramurale zorg vormt een essentieel fundament van een inclusieve samenleving. 

De huidige knelpunten vragen om een gezamenlijke inspanning van alle betrokken partijen. 

Door gerichte investeringen en hervormingen kan Nederland zijn voortrekkersrol op het gebied van inclusie behouden en versterken. 

Een toekomstbestendig zorgsysteem begint bij het waarborgen van zorg thuis: inclusie begint thuis.